Zimowanie azalii wielkokwiatowych – jak przygotować je do zimy krok po kroku

Azalie wielkokwiatowe to azalie liściaste – jesienią zrzucają liście i zimują z samymi pąkami na pędach. Są zwykle bardziej odporne na mróz niż azalie japońskie, choć poszczególne gatunki bardzo się pod tym względem różnią¹. Dorosłe krzewy odpornych odmian, posadzone w dobrym miejscu, zwykle nie wymagają okrywania¹. Dużo zależy też od zabiegów wykonanych od lipca do listopada.

W tym poradniku wyjaśniamy, co zagraża azaliom wielkokwiatowym zimą, ile mrozu wytrzymują ich pąki, co robić od lata do pierwszych mrozów i kiedy rzeczywiście potrzebna jest osłona. Ogólne zasady uprawy znajdziesz w przewodniku Azalie wielkokwiatowe – kompletny przewodnik po uprawie i pielęgnacji.

Czym zimowanie azalii wielkokwiatowych różni się od zimowania azalii japońskich?

Azalie japońskie i różaneczniki zachowują liście przez zimę, a ich dwoma głównymi zimowymi wrogami są słońce i mroźny wiatr¹. Dlatego w poradnikach o zimowaniu roślin zimozielonych znajdziesz mnóstwo informacji o parawanach z juty, które dają cień i osłaniają przed wiatrem^1,8. Tak przygotowuje się do zimy azalie japońskie – opisujemy to w artykule Zimowanie azalii japońskich.

Azalia wielkokwiatowa zimuje bez liści, więc zimowe uszkodzenia liści jej nie dotyczą. Zimą mogą natomiast ucierpieć pąki kwiatowe, pędy i – u roślin w donicach – korzenie. U krzewów pąki kwiatowe łatwiej ulegają uszkodzeniom niż pąki liściowe², a w opracowaniu Uniwersytetu Georgii pąki kwiatowe opisano jako organ azalii najbardziej narażony na uszkodzenia mrozowe⁵. Jeśli przemarzną pąki kwiatowe, wiosną azalia nie zakwitnie albo zakwitnie słabo.

Jesienne przebarwienie i opadanie liści jest u azalii wielkokwiatowych naturalne. Kiedy opadanie liści jest objawem problemu, wyjaśniamy w artykule Azalia wielkokwiatowa gubi liście – kiedy to normalne.

Ile mrozu wytrzymują azalie wielkokwiatowe?

Na to pytanie nie ma jednej odpowiedzi. Do azalii liściastych należy wiele gatunków i ich mieszańców, a odporność poszczególnych gatunków na mróz jest bardzo różna¹. Arboretum Uniwersytetu Minnesoty zwraca uwagę, że publikowane oceny mrozoodporności to tylko przybliżenia, często oparte na niewielu obserwacjach. W doniesieniach o przetrwaniu roślin po silnych mrozach często pomija się też mikroklimat – roślina mogła nie doświadczyć tak niskiej temperatury, jaką zanotowała pobliska stacja meteorologiczna⁴.

Seria Northern Lights powstała na Uniwersytecie Minnesoty³. Pierwsze rośliny sprzedawane jako mieszańce Northern Lights były siewkami z krzyżowania mieszańców Mollis (R. ×kosteranum) z Rhododendron prinophyllum⁴. Do serii należą m.in. 'Golden Lights' i 'Mandarin Lights'³, które znajdziesz w naszej ofercie.

Duże różnice między wynikami nie są przypadkowe. Autorzy badania z Georgii przypisują je różnicom genetycznym i pochodzeniu roślin, wahaniom temperatury, warunkom uprawy i metodom badań⁵. Pąki azalii są szczególnie podatne na hartowanie i rozhartowywanie przy zmianach temperatury⁵, dlatego ta sama odmiana może wytrzymać ostry mróz w środku zimy, a ucierpieć od słabszego mrozu, który przyjdzie po odwilży.

Zima 2005/06 w Arboretum SGGW w Rogowie

Cennych danych z Polski dostarcza Arboretum SGGW w Rogowie. Zimą 2005/06 temperatura spadła tam do –31,0 °C na wysokości 2 m (23 stycznia), a mróz od –28,1 do –31 °C trwał tylko trzy dni. Pokrywa śnieżna miała średnio 20–25 cm, miejscami ponad 40 cm, i utrzymała się do końca marca. Szkody oceniono latem 2006 roku w skali od 0 do 10⁶.

Przy kilku gatunkach zanotowano różne stopnie uszkodzeń. U różanecznika żółtego przemarznięcie pędów aż do poziomu gruntu lub śniegu wystąpiło tylko sporadycznie⁶. Na przezimowanie wpływa nie tylko gatunek czy odmiana, ale też mikroklimat i wahania temperatury w czasie zimy^4,5. Mapę stref mrozoodporności w Polsce znajdziesz w artykule Mrozoodporność rododendronów – strefy klimatyczne w Polsce, a przegląd odmian odpornych na mróz – w artykule Azalie wielkokwiatowe mrozoodporne.

Przygotowanie do zimy krok po kroku

Przygotowanie azalii wielkokwiatowej do zimy zaczyna się już latem. Poniższe zabiegi są ułożone w kolejności, w jakiej wykonuje się je w ciągu roku.

Czy azalie wielkokwiatowe trzeba okrywać na zimę?

Jeśli wybierzesz odporną odmianę i posadzisz ją w odpowiednim miejscu, ochrona zimowa jest potrzebna w niewielkim stopniu albo wcale¹. Azalie sadzi się w miejscach osłoniętych od wiatru – zwykle najlepsze są stoki o wystawie północnej lub wschodniej, chronione przed wysuszającymi wiatrami z południa i zachodu¹. Rośliny, których mrozoodporność jest na granicy warunków panujących w ogrodzie, warto sadzić w miejscach osłoniętych².

Jeśli jednak chcesz osłonić krzew, na przykład młodą roślinę na odsłoniętym stanowisku, pamiętaj o kilku zasadach. Nadają się do tego gałązki drzew iglastych (np sosny, świerka), ekrany z juty lub innych materiałów oraz płotki z listewek lub cieniówki. Osłona musi przez całą zimę pozostać luźna i przewiewna, a małych krzewów nie przysypuje się dużymi kopcami liści¹.

Ściółka na zimę

Większość azalii ma płytkie korzenie i potrzebuje grubej warstwy ściółki, która zatrzymuje wilgoć w glebie¹. Ściółka pomaga też utrzymać bardziej stałą temperaturę gleby, co ogranicza wysadzanie młodych roślin przez mróz². Pod azaliami utrzymuje się warstwę kory sosnowej lub igliwia o grubości ok. 5–8 cm. Na początku jesieni odsuń ściółkę od pędów, a ubytki uzupełnij późną jesienią, przed silnymi mrozami¹.

Pod świeżo posadzone krzewy można rozłożyć 8–10 cm ściółki z rozdrobnionego drewna². Według poradnika Cornell dodatkową, zimową warstwę ściółki na nowych nasadzeniach rozkłada się dopiero po zamarznięciu gruntu, a ściółka nie może zasypywać pędów⁸. Wybór materiału i najczęstsze błędy omawiamy w artykule Ściółkowanie azalii i rododendronów.

Azalie posadzone tej jesieni

Krzewy zrzucające liście można sadzić jesienią dłużej niż zimozielone. Poradnia Uniwersytetu Stanowego Iowy podaje dla krzewów zimujących bez liści okres od sierpnia do początku listopada, a dla zimozielonych – od połowy sierpnia do końca września⁷. To zalecenie dla krzewów liściastych ogólnie, a nie wynik badań nad azaliami. Poradnik Cornell zaleca na jesienne sadzenie wrzesień⁸, dlatego bezpieczniej nie odkładać sadzenia na ostatnią chwilę.

Uniwersytet Stanu Iowa zaleca też podlewać świeżo posadzone drzewa codziennie przez 3–4 dni, potem coraz rzadziej, a po 3–4 tygodniach – obficie co 7–10 dni przy suchej pogodzie, aż do zamarznięcia gleby⁷. Podobnie warto podlewać jesienią świeżo posadzoną azalię. Późne nasadzenia, które nie są dobrze podlewane, a ich korzenie nie zdążyły wyrosnąć poza bryłę, bywają przez zimę poważnie uszkadzane⁸. Sprawdzaj też, czy wokół bryły nie powstały szczeliny w ziemi – jeśli tak, zasyp je².

Jak przygotować miejsce i posadzić azalię, wyjaśniamy w artykule Sadzenie azalii wielkokwiatowych.

Zwierzęta, śnieg i sól

Zwierzęta

Myszy, norniki, króliki i sarny mogą zimą poważnie uszkodzić krzewy, obgryzając gałązki i korę². Przed gryzoniami i królikami chroni siatka o drobnych oczkach (ok. 6 mm). Siatka chroniąca przed myszami powinna sięgać 5–8 cm w głąb ziemi, a przed królikami – 45–60 cm ponad spodziewaną pokrywę śnieżną. Między dolną krawędzią siatki a ziemią nie może być szpar². Przed sarnami chroni solidne ogrodzenie o wysokości ok. 2,4 m. Można też stosować środki odstraszające – jedno zastosowanie zwykle wystarcza na cały okres spoczynku².

Śnieg

Ciężki śnieg i lód mogą wyginać i łamać gałęzie². Mokry śnieg najlepiej ostrożnie usunąć z krzewu, zanim zamarznie i zamieni się w lód⁸.

Sól do posypywania dróg

Rozpryski słonej wody mogą poważnie uszkodzić pędy. Nie sadź azalii tam, gdzie zbiera się woda spływająca z posypanych solą chodników i podjazdów. Krzewy rosnące blisko drogi może osłonić przegroda z juty².

Azalia wielkokwiatowa w donicy zimą

Mrozoodporność podawana w opisach odmian dotyczy roślin rosnących w gruncie. Korzenie rośliny w donicy ustawionej na powierzchni mogą mieć taką samą temperaturę jak otaczające powietrze⁹. Dlatego do donic warto wybierać rośliny odporniejsze o dwie strefy mrozoodporności od tej, w której mieszkasz, i sadzić je w większych pojemnikach⁹.

Zimą sprawdzają się trzy sposoby: zakopanie całej donicy w ziemi, przeniesienie jej do nieogrzewanego garażu, szopy lub piwnicy albo zgrupowanie donic w osłoniętym miejscu i ich okrycie. Przed zamarznięciem podłoża roślinę trzeba dobrze podlać, a przez zimę sprawdzać wilgotność, unikając przelania⁹. Szczegółowe wskazówki znajdziesz w artykule Azalia wielkokwiatowa w donicy zimą.

Po zimie – jak sprawdzić pąki i pędy

Jeśli wiosną pędy nie wypuszczają liści, lekko zadrap korę i sprawdź, czy pod spodem jest zielona tkanka. Delikatnie odchyl też łuski pąków i obejrzyj ich wnętrze. Jeśli tkanka pędu lub pąka jest zielona, z gałęzi mogą jeszcze wyrosnąć liście. Jeśli jest brązowa, gałąź najpewniej obumarła¹⁰. Z ostateczną oceną szkód nie warto się spieszyć – w Rogowie oceniano je dopiero latem⁶.

Jak chronić azalię przed wiosennymi przymrozkami i co zrobić z przemarzniętymi pędami, opisujemy w artykule Azalia wielkokwiatowa po zimie i przymrozki wiosenne.

FAQ – najczęstsze pytania o zimowanie azalii wielkokwiatowych

Podsumowanie

1. Dorosłych krzewów w gruncie zwykle nie trzeba okrywać. Odporna odmiana w osłoniętym miejscu potrzebuje niewielkiej ochrony albo żadnej.
2. Zacznij przygotowania latem. Nie nawoź po 1 lipca i nie uszczykuj pędów po lipcu.
3. Pamiętaj o podlewaniu jesienią. We wrześniu podlewaj umiarkowanie, a po suchej jesieni podlej krzew obficie po pierwszym silnym przymrozku.
4. Uzupełnij ściółkę późną jesienią. Warstwa kory sosnowej lub igliwia o grubości ok. 5–8 cm nie powinna dotykać pędów.
5. Chroń młode rośliny i donice. Świeżo posadzone azalie podlewaj do zamarznięcia gleby i osłoń przed zwierzętami, a korzenie roślin w donicach zabezpiecz przed mrozem.

Źródła

Artykuł powstał na podstawie mojego wieloletniego doświadczenia szkółkarskiego oraz opracowań naukowych podanych poniżej. Zdania z publikacji podane są w tłumaczeniu, a numery w tekście prowadzą do źródła na tej liście.