Rozmnażanie azalii wielkokwiatowych – sadzonki, odkłady, szczepienie i nasiona
Azalie wielkokwiatowe można rozmnażać na kilka sposobów: przez odkłady, sadzonki, nasiona, szczepienie i kulturę tkankową (in vitro). Nie wszystkie te metody sprawdzą się w ogrodzie – szczepienie i kultura tkankowa wymagają zaplecza szkółkarskiego, a rośliny wyhodowane z nasion nie powtarzają cech odmiany1.
W tym artykule porównujemy metody rozmnażania i opisujemy krok po kroku, jak założyć odkład i ukorzenić sadzonki zielne. Wyjaśniamy też, dlaczego siewki nie powtarzają cech odmiany i jak azalie rozmnażają szkółki. Ogólne zasady uprawy znajdziesz w przewodniku Azalie wielkokwiatowe – kompletny przewodnik po uprawie i pielęgnacji.
Rozmnażanie azalii w pigułce
- Dla ogrodnika amatora najlepszym wyborem są odkłady – pęd ukorzenia się, zanim odetnie się go od krzewu, dlatego ta metoda zwykle się udaje.
- Sadzonki zielne pobiera się od końca maja do połowy czerwca. Ukorzeniają się w ciągu kilku tygodni, ale trudniej je przezimować – jeśli przed jesienią nie wypuszczą nowego przyrostu, wiosną często nie ruszają i zamierają.
- Z nasion łatwo uzyskać dużo roślin, ale siewki nie powtarzają cech odmiany – wysiew ma sens przy gatunkach i własnych próbach hodowlanych.
- Szkółki rozmnażają azalie także przez szczepienie i kulturę tkankową (in vitro).
- Od wysiewu do krzewu z pąkami kwiatowymi mija w dobrych warunkach ok. 3 lat.
- Na własny użytek możesz rozmnażać każdą odmianę. Odmiany chronione wolno rozmnażać na sprzedaż tylko za zgodą hodowcy.
Metody rozmnażania – zestawienie
Azalie rozmnaża się wegetatywnie – przez odkłady, sadzonki, szczepienie i kulturę tkankową – albo generatywnie, czyli z nasion. Metody wegetatywne dają rośliny identyczne z rośliną mateczną, czyli powtarzają cechy odmiany. Siewki są natomiast zróżnicowane genetycznie1.
| Metody rozmnażania azalii wielkokwiatowych | ||||
|---|---|---|---|---|
| Metoda | Termin | Trudność | Powtarza cechy | Uwagi |
| Odkład poziomy | Wczesna wiosna (pęd w spoczynku) albo późne lato (pęd dojrzały) | Łatwa – zwykle się udaje | Tak | Ukorzenienie może trwać jeden sezon lub dłużej |
| Odkład kopczykowy | Marzec lub czerwiec | Metoda szkółkarska; ukorzenia się ok. połowy pędów | Tak | Kilka młodych roślin z jednego krzewu |
| Sadzonki zielne | Koniec maja – połowa czerwca | Ukorzeniają się łatwo, trudniej je przezimować | Tak | Roślina gotowa do sprzedaży po 1–2 latach od pierwszego sezonu |
| Nasiona | Późna jesień lub zima, w pomieszczeniu | Łatwa, ale siewki są zróżnicowane | Nie | Krzew z pąkami kwiatowymi po ok. 3 latach |
| Szczepienie i in vitro | – | Wymaga zaplecza szkółkarskiego lub laboratoryjnego | Tak | Szybkie namnażanie odmian w szkółkach |
| Na podstawie opracowania D. W. Hyatta (IPPS), poradnika NC State Extension oraz badań Jonesa i współpracowników (JEH 2010). Flower GARDEN | ||||
Odkład poziomy
Odkład kopczykowy
Sadzonki zielne
Nasiona
Szczepienie i in vitro
Odkłady – metoda dla każdego
Odkład to pęd, który ukorzenia się, będąc nadal połączony z rośliną mateczną. Ta metoda zwykle się udaje, bo pędowi nie brakuje wody, a krzew zaopatruje go w węglowodany i składniki mineralne. Przez odkłady poziome rozmnaża się m.in. azalie i różaneczniki. Odkład można założyć wczesną wiosną na pędzie w stanie spoczynku albo późnym latem na pędzie dojrzałym2.
W szkółkach stosuje się też tzw. odkłady kopczykowe: krzew mateczny przycina się nisko, a wyrastające z niego młode pędy obsypuje u podstawy podłożem, w którym się ukorzeniają. W badaniach amerykańskiej azalii Rhododendron flammeum ukorzeniała się ok. połowa pędów każdego kopczyka, a z jednego kopczyka uzyskiwano ok. 6 odkładów – niezależnie od tego, czy kopczyk usypano w marcu, czy w czerwcu, i od tego, czy pędy nacinano lub traktowano ukorzeniaczem3. Azalie można też rozmnażać przez odkłady powietrzne, ukorzeniając pęd w wilgotnym mchu torfowcu owiniętym folią2.
Sadzonki zielne krok po kroku
Sadzonki zielne azalii wielkokwiatowych ukorzeniają się w ciągu kilku tygodni. Kłopot pojawia się później: sadzonki, które przed jesienią nie wypuściły nowego przyrostu, często nie wychodzą wiosną ze spoczynku – nie rosną i w końcu zamierają1,4. Dlatego kluczowy jest termin: sadzonki pobiera się w okresie intensywnego wzrostu, od końca maja do początku czerwca, aby zdążyły się ukorzenić i wypuścić nowy przyrost przed jesienią1. Hodowcy z Uniwersytetu Minnesoty pobierali sadzonki 'Mandarin Lights' od początku do połowy czerwca4.
Tak ukorzenisz sadzonki w domu1:
- Wybierz pędy. Pobierz odcinki o długości 5–8 cm z silnych, tegorocznych pędów, które zaczynają "twardnieć", ale jeszcze nie zdrewniały.
- Przygotuj sadzonki. Uszczknij miękki wierzchołek i zawiązki pąków kwiatowych, a dolne liście usuń.
- Użyj ukorzeniacza. Zanurz podstawę sadzonki w ukorzeniaczu o niskim stężeniu substancji czynnych (auksyn) – wyższe stężenia mogą utrudniać sadzonkom wyjście ze spoczynku. Sadzonki można też ukorzeniać bez ukorzeniacza.
- Posadź je płytko. Wetknij sadzonki na głębokość ok. 2,5 cm w mieszankę torfu i perlitu w proporcji 1:1, wilgotną, ale nie mokrą.
- Zapewnij wilgoć i światło. Przykryj pojemnik przezroczystą folią i ustaw w półcieniu na zewnątrz.
- Zahartuj sadzonki. Folię odsłaniaj stopniowo, przez kilka dni – inaczej liście szybko zwiędną, bo nie zdążą się przystosować do bardziej suchego powietrza.
- Przezimuj je. Sadzonki, które wypuściły nowy przyrost, przenieś jesienią do chłodnej szklarni lub nieogrzewanego pomieszczenia, by przeszły naturalny spoczynek. Wczesną wiosną przesadź je do doniczek.
W pierwszym sezonie młodym roślinom wystarczą doniczki o średnicy 8–11 cm, a w kolejnym roku przesadza się je do większych pojemników. Do rozmiaru roślin sprzedawanych w szkółkach dorastają po kolejnych 1–2 latach1. Pamiętaj, że korzenie azalii znoszą mróz gorzej niż pędy1 – jak chronić rośliny w pojemnikach, opisujemy w artykule Azalia wielkokwiatowa w donicy zimą.
Są jeszcze dwie mniej znane metody. Sadzonki zdrewniałe – bezlistne pędy pobrane w okresie spoczynku – ustawia się na zewnątrz pod folią, w cieniu. Przechodzą tam naturalny okres chłodu, a wiosną jednocześnie wypuszczają liście i korzenie, dzięki czemu omija je problem spoczynku. Wiele azalii zrzucających liście na zimę tworzy też rozłogi, dlatego można je rozmnażać fragmentami pędów lub korzeni odciętymi u podstawy dorosłego krzewu1. Na krzewach szczepionych tak pozyskany materiał pochodzi jednak zwykle z podkładki, a nie z odmiany.
Azalie wielkokwiatowe z naszej szkółki!
Nie chcesz czekać kilku lat? Wybierz roślinę gotową do posadzenia. Zamów wygodnie w naszym sklepie internetowym.
Kategoria w sklepie Azalie wielkokwiatowe
Azalia wielkokwiatowa 'Anneke'
Azalia wielkokwiatowa 'Arima'
Azalia wielkokwiatowa 'Arneson Gem'
Azalia wielkokwiatowa 'Cecile'
Azalia wielkokwiatowa 'Christopher Wren'
Azalia wielkokwiatowa 'Csardas'
Azalia wielkokwiatowa 'Diorama'
Azalia wielkokwiatowa 'Doloroso'
Azalia wielkokwiatowa 'Feuerkopfen'
Azalia wielkokwiatowa 'Feuerwerk'
Azalia wielkokwiatowa 'Gibraltar'
Azalia wielkokwiatowa 'Golden Lights'
Azalia wielkokwiatowa 'Goldpracht'
Azalia wielkokwiatowa 'Homebush'
Azalia wielkokwiatowa 'Iya'
Azalia wielkokwiatowa 'Juanita'
Azalia wielkokwiatowa 'Klondyke'
Azalia wielkokwiatowa 'Liliput'
Azalia wielkokwiatowa 'Limetta'
Azalia wielkokwiatowa 'Mandarin Lights'
Azalia wielkokwiatowa 'Mars'
Azalia wielkokwiatowa 'Nabucco'
Azalia wielkokwiatowa 'Oxydol'
Azalia wielkokwiatowa 'Sarina'
Azalia wielkokwiatowa 'Toucan'
Azalia wielkokwiatowa 'Venus'
Azalia pontyjska (różanecznik żółty)
Wysiew nasion – dlaczego siewki nie powtarzają cech odmiany?
Z nasion łatwo uzyskać wiele roślin – jedna torebka nasienna może zawierać sto i więcej nasion. Siewki są jednak zróżnicowane genetycznie1, dlatego nie powtarzają cech odmiany, z której zebrano nasiona. Dobrze to widać u azalii Mollis: odmiana 'J. C. van Tol' po samozapyleniu daje ok. trzech czwartych siewek o kwiatach czerwonych i jedną czwartą o żółtych. Szkółka M. Koster and Sons odkryła, że krzyżując co roku te same, starannie wybrane odmiany Mollis, można uzyskać siewki mniej więcej wyrównane barwą. Takie rośliny sprzedaje się według koloru, bez nazwy odmiany. Według koloru sprzedaje się też siewki azalii Knap Hill i Exbury – często są tylko nieznacznie gorsze od nazwanych odmian5.
Wysiew ma więc sens przy gatunkach – różanecznik żółty łatwo wyrasta z nasion6 – i przy własnych próbach hodowlanych. Nasiona wysiewa się późną jesienią lub zimą w pomieszczeniu: cienko, na powierzchnię mieszanki torfu i perlitu, pod folią i lampami, w temperaturze ok. 15–16 °C. Kiełkują po kilku tygodniach, ale siewki początkowo rosną wolno i nie mogą ani razu przeschnąć. W dobrych warunkach po ok. 3 latach siewka staje się krzewem z pąkami kwiatowymi1. Nasiona azalii pontyjskiej zbieraj z roślin rosnących w ogrodzie – jego naturalne stanowisko w Polsce, w Woli Żarczyckiej koło Leżajska, jest objęte ochroną6. Więcej o różaneczniku żółtym piszemy w artykule Różanecznik żółty (azalia pontyjska), a o grupach odmian – w artykule Azalia wielkokwiatowa – pochodzenie, nazwa łacińska i grupy odmian.
Szczepienie i in vitro – jak robią to szkółki?
Szkółki rozmnażają azalie wielkokwiatowe również przez szczepienie, choć nie jest to wiodąca metoda rozmnażania. Główną podkładką dla odmian ogrodowych była azalia pontyjska, który łatwo rozmnaża się z nasion. Silna podkładka wypuszcza jednak odrosty, które – jeśli się ich nie usuwa – mogą z czasem zagłuszyć szczepioną odmianę6. Pędy wyrastające spod miejsca szczepienia trzeba więc regularnie wycinać. Cięcie azalii opisujemy w artykule Przycinanie azalii wielkokwiatowych.
Szkółki korzystają też z kultury tkankowej (in vitro), czyli mikrorozmnażania. To jedna z najlepszych metod szybkiego namnażania odmian: fragment rośliny umieszcza się na sterylnej pożywce, pobudza do wytwarzania pędów, a następnie pędy dzieli i ukorzenia1. W ten sposób produkuje się na sprzedaż m.in. 'Mandarin Lights'4.
Czy wolno rozmnażać każdą odmianę?
Na własny użytek – tak. Wspólnotowa ochrona odmian roślin w Unii Europejskiej nie obejmuje czynności wykonywanych prywatnie i w celach niehandlowych, możesz więc rozmnożyć kilka azalii do własnego ogrodu7. Inaczej jest ze sprzedażą: rozmnażanie odmiany chronionej, oferowanie jej do sprzedaży i sprzedaż wymagają zgody hodowcy. Ochrona trwa do końca 25. roku kalendarzowego po jej przyznaniu7, dlatego dawne odmiany, takie jak 'Gibraltar' z 1947 roku5, nie są nią objęte.
Część nowych odmian trafia do handlu na licencji hodowcy. Przykładem jest 'Mandarin Lights' – Uniwersytet Minnesoty udostępnił ją w ramach programu licencyjnego, a opłaty licencyjne finansują dalszą hodowlę roślin ozdobnych4. Jeśli chcesz rozmnażać azalie na sprzedaż, sprawdź najpierw, czy odmiana nie jest chroniona – zapytaj o to sprzedawcę lub sprawdź etykietę.
FAQ – najczęstsze pytania o rozmnażanie azalii wielkokwiatowych
Jak rozmnożyć azalię wielkokwiatową w domowych warunkach?
Najprościej przez odkład. Przygięty do ziemi i częściowo przysypany pęd ukorzenia się, będąc nadal połączony z krzewem – dzięki temu nie brakuje mu wody ani składników pokarmowych i zwykle się przyjmuje2. Opis krok po kroku znajdziesz w rozdziale o odkładach.
Kiedy pobierać sadzonki azalii wielkokwiatowej?
Dlaczego ukorzeniona sadzonka azalii nie rośnie wiosną?
To częsty problem azalii wielkokwiatowych i innych azalii zrzucających liście na zimę. Ukorzenione sadzonki często nie wychodzą ze spoczynku następnej wiosny – nie wypuszczają przyrostów i w końcu zamierają. Dlatego sadzonki pobiera się wcześnie, a te, które do jesieni nie wypuściły nowego przyrostu, najlepiej trzymać do wiosny pod lampami1.
Czy azalię wielkokwiatową można wyhodować z nasion?
Tak, ale siewki nie powtórzą cech odmiany. Jedna torebka nasienna może zawierać sto i więcej nasion, a w dobrych warunkach po ok. 3 latach siewka staje się krzewem z pąkami kwiatowymi1. Siewki różnią się jednak między sobą – np. siewki jednej odmiany azalii Mollis mogą mieć kwiaty w różnych barwach1,5.
Jak długo trwa rozmnażanie azalii z odkładu lub sadzonki?
Czy można rozmnażać azalię kupioną w sklepie?
Podsumowanie
- Zacznij od odkładu. Pęd ukorzenia się, będąc połączony z krzewem, dlatego ta metoda zwykle się udaje i jest dostępna dla każdego.
- Sadzonki pobieraj wcześnie. Od końca maja do połowy czerwca, by zdążyły się ukorzenić i wypuścić przyrost przed jesienią.
- Siewki nie powtarzają odmiany. Wysiew ma sens przy gatunkach i własnych próbach hodowlanych.
- Na szczepionych krzewach usuwaj odrosty podkładki. Inaczej mogą z czasem zagłuszyć odmianę.
- Odmiany chronione rozmnażaj tylko na własny użytek. Na sprzedaż potrzebna jest zgoda hodowcy.
Słowniczek – kluczowe pojęcia
- Odkład
- Pęd ukorzeniony w czasie, gdy jest jeszcze połączony z rośliną mateczną; po ukorzenieniu odcina się go i sadzi.
- Odkład kopczykowy
- Odkład uzyskiwany przez obsypanie podłożem młodych pędów nisko przyciętego krzewu matecznego.
- Sadzonka zielna
- Fragment tegorocznego, jeszcze niezdrewniałego pędu ukorzeniany w podłożu.
- Podkładka
- Roślina, na której szczepi się odmianę; dostarcza jej korzeni.
- Kultura tkankowa (in vitro)
- Rozmnażanie roślin z małych fragmentów tkanek na sterylnej pożywce w laboratorium.
Źródła
Artykuł powstał na podstawie mojego wieloletniego doświadczenia szkółkarskiego oraz opracowań naukowych podanych poniżej. Zdania z publikacji podane są w tłumaczeniu, a numery w tekście prowadzą do źródła na tej liście.
Źródła:
- [1] International Plant Propagators' Society, Combined Proceedings 56, 2006 (D. W. Hyatt) – Propagation of deciduous azaleas.
Opracowanie praktyka rozmnażania azalii zrzucających liście na zimę. Stąd problem spoczynku ukorzenionych sadzonek, termin i procedura sadzonkowania, podłoże, doświetlanie, hartowanie, pierwsza zima, doniczki i czas do uzyskania rośliny handlowej, mniejsza mrozoodporność korzeni, wysiew nasion, zróżnicowanie siewek, czas do uzyskania krzewu z pąkami, sadzonki zdrewniałe i odrostowe oraz mikrorozmnażanie. - [2] NC State Extension – North Carolina State University – Plant Propagation by Layering: Instructions for the Home Gardener.
Poradnik uczelniany. Stąd zasada i skuteczność rozmnażania przez odkłady, wymienienie azalii wśród roślin rozmnażanych przez odkłady poziome i powietrzne, terminy, wykonanie odkładu poziomego, rola zranienia i zgięcia pędu oraz czas do odcięcia odkładu. - [3] Journal of Environmental Horticulture 28(2), 2010 (J. R. Jones, A. V. LeBude i in. – NC State University) – Vegetative Propagation of Oconee Azalea (Rhododendron flammeum) by Stem Cuttings and Mound Layering.
Badanie rozmnażania amerykańskiej azalii zrzucającej liście na zimę. Stąd skuteczność odkładów kopczykowych – odsetek ukorzenionych pędów i liczba odkładów z kopczyka niezależnie od terminu, zranienia i ukorzeniacza. - [4] Journal of Environmental Horticulture 20(1), 2002 (N. Rose, S. McNamara, H. Pellett, K. Zuzek – University of Minnesota) – Rhododendron 'Mandarin Lights', R. 'Lemon Lights', and R. 'Tri-Lights'.
Opis wprowadzenia odmian przez hodowców z Uniwersytetu Minnesoty. Stąd termin pobierania sadzonek i ich słaba przeżywalność, gdy wejdą w spoczynek przed wypuszczeniem nowego przyrostu, produkcja handlowa odmiany 'Mandarin Lights' w kulturze tkankowej oraz wprowadzenie odmiany w ramach programu licencyjnego. - [5] W. J. Bean – Trees and Shrubs Hardy in the British Isles (wersja online) – Rhododendron – the hybrids: azalea hybrids (deciduous).
Monografia dendrologiczna. Stąd przykłady rozszczepiania się barw u siewek azalii Mollis, uzyskiwanie siewek wyrównanych barwą przez szkółkę M. Koster and Sons oraz sprzedaż siewek azalii Mollis, Knap Hill i Exbury według koloru, a także rok wprowadzenia odmiany 'Gibraltar'. - [6] Trees and Shrubs Online (International Dendrology Society) – Rhododendron luteum.
Encyklopedia drzew i krzewów rozwijająca monografię Beana. Stąd łatwe rozmnażanie różanecznika żółtego z nasion, jego rola jako głównej podkładki do szczepienia, chronione stanowisko w Polsce oraz ryzyko zagłuszenia szczepionej odmiany przez odrosty. - [7] Rozporządzenie Rady (WE) nr 2100/94 z dnia 27 lipca 1994 r. w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin – Art. 13, 15 i 19.
Akt prawny Unii Europejskiej. Stąd czynności wymagające zgody właściciela prawa do odmiany (m.in. rozmnażanie, oferowanie do sprzedaży i sprzedaż), wyłączenie czynności wykonywanych prywatnie i w celach niehandlowych oraz czas trwania ochrony.

