Azalie japońskie najłatwiej rozmnożyć z sadzonek półzdrewniałych, pobieranych latem z tegorocznych pędów. Sadzonki ukorzenia się w mieszance kwaśnego torfu i perlitu, pod przezroczystą osłoną, w jasnym miejscu bez bezpośredniego słońca. Po 4–8 tygodniach mają już korzenie, a pierwszą zimę spędzają w chłodnym, niezamarzającym pomieszczeniu. Tak otrzymane rośliny są wierną kopią krzewu, z którego pobrano sadzonki.
W tym poradniku opisujemy cały proces krok po kroku – od wyboru pędów po wysadzenie młodych roślin do ogrodu. Wyjaśniamy też, kiedy warto sięgnąć po odkłady, czego można się spodziewać po siewie nasion i co mówią przepisy o rozmnażaniu odmian chronionych. Ogólne zasady uprawy znajdziesz w przewodniku Azalie japońskie – uprawa, wymagania i zastosowanie.
Rozmnażanie azalii japońskich w pigułce
- Najprostszą i najpewniejszą metodą są sadzonki półzdrewniałe, pobierane zwykle od drugiej połowy czerwca do końca lipca.
- Sadzonka powinna mieć 5–12 cm długości; zostawia się na niej tylko górny okółek liści.
- Najlepszym podłożem jest mieszanka kwaśnego torfu i perlitu, a sadzonki ukorzenia się pod przezroczystą osłoną, w jasnym miejscu bez bezpośredniego słońca.
- Ukorzeniacz nie zawsze jest potrzebny. Jeśli go stosujesz, wybierz preparat o niskim stężeniu IBA (0,1–0,3%).
- Ukorzenianie trwa zwykle 4–8 tygodni. Pierwszą zimę młode rośliny powinny spędzić w chłodnym, ale niezamarzającym miejscu.
- Odkłady ukorzeniają się ok. roku, a z nasion wyrastają rośliny, które nie powtarzają cech odmiany.
Metody rozmnażania azalii japońskich
Azalie japońskie można rozmnażać na trzy sposoby: z sadzonek pędowych, przez odkłady i z nasion. Tylko dwie pierwsze metody dają rośliny identyczne z krzewem matecznym. Sadzonki są najszybsze i pozwalają uzyskać wiele roślin naraz, odkłady wymagają mniej zachodu, ale trwają dłużej, a siew nasion to raczej zajęcie dla miłośników, którzy chcą sprawdzić, co wyrośnie1.
| Porównanie metod rozmnażania azalii japońskich | ||||
|---|---|---|---|---|
| Metoda | Trudność | Czas | Czy zachowuje cechy odmiany? | Kiedy wybrać? |
| Sadzonki półzdrewniałe | Średnia | 4–8 tygodni do ukorzenienia | Tak | Najlepsza metoda, gdy chcesz uzyskać kilka lub kilkanaście roślin |
| Odkłady | Łatwa | Ok. 1 roku | Tak | Dla krzewów z nisko położonymi, elastycznymi pędami |
| Nasiona | Średnia | Ok. 1 roku do wysadzenia siewek | Nie | Dla hobbystów i hodowców nowych odmian |
| Na podstawie zaleceń Azalea Society of America. Flower GARDEN | ||||
Sadzonki półzdrewniałe
Odkłady
Nasiona
Kiedy pobierać sadzonki?
Sadzonki azalii japońskich pobiera się z tegorocznych przyrostów, gdy przestają być miękkie i zielne, ale nie są jeszcze twarde i kruche. Taki stan nazywa się półzdrewnieniem. Azalie wchodzą w niego od czerwca, zależnie od pogody i odmiany1, a w Polsce najczęściej w drugiej połowie czerwca i w lipcu.
Stopień zdrewnienia najłatwiej sprawdzić, zginając pęd. Jeśli ugina się sprężyście i nie łamie, jest gotowy. Pęd wiotki, który więdnie zaraz po ścięciu, jest jeszcze za młody. Taki, który łamie się z trzaskiem, jest już zbyt zdrewniały i będzie się ukorzeniał wolniej.
| Terminy pobierania sadzonek azalii japońskich | |||
|---|---|---|---|
| Termin | Stan pędów | Ocena | Uwagi |
| Maj – początek czerwca | Zielne, miękkie | Za wcześnie | Sadzonki szybko więdną i łatwo gniją. |
| Druga połowa czerwca – lipiec | Półzdrewniałe | Najlepiej | Pędy są dojrzałe, a do zimy zostaje dużo czasu na ukorzenienie. |
| Sierpień | Półzdrewniałe do zdrewniałych | Możliwe | Ukorzenianie trwa dłużej, a do zimy zostaje mniej czasu. |
| Wrzesień – październik | Zdrewniałe | Za późno | Bez ogrzewanej szklarni sadzonki zwykle nie zdążą się ukorzenić. |
| Terminy orientacyjne – decyduje stan pędów, a nie data w kalendarzu. Flower GARDEN | |||
Maj – początek czerwca
Druga połowa czerwca – lipiec
Sierpień
Wrzesień – październik
Wygodnie jest połączyć pobieranie sadzonek z cięciem po kwitnieniu – pędy usunięte przy formowaniu krzewu mogą posłużyć jako materiał do rozmnażania. Jak i kiedy przycinać azalie, wyjaśniamy w artykule Cięcie azalii japońskich.
Co będzie potrzebne?
Przygotuj wszystko przed ścięciem pędów, żeby sadzonki jak najkrócej leżały na powietrzu:
- ostry, czysty sekator lub nóż,
- kwaśny torf i perlit,
- doniczki, multiplaty lub płaski pojemnik z otworami w dnie,
- przezroczystą pokrywę, folię albo miniszklarnię,
- spryskiwacz z miękką wodą, najlepiej deszczówką,
- ukorzeniacz z IBA o niskim stężeniu (0,1–0,3%) – opcjonalnie.
Do kilku lub kilkunastu sadzonek wystarczy plastikowy pojemnik z pokrywką albo przezroczyste kubki z wieczkiem. Przy większej liczbie sadzonek wygodniejsza jest miniszklarnia, najlepiej z podgrzewanym dnem.
Rozmnażanie z sadzonek krok po kroku
Podłoże i warunki ukorzeniania
Podłoże do ukorzeniania powinno być czyste, ubogie w składniki pokarmowe i przepuszczalne. Najczęściej stosuje się mieszankę kwaśnego torfu i perlitu w proporcji 1:11,3. Torf zapewnia kwaśny odczyn, który ogranicza rozwój grzybów i bakterii, a perlit napowietrza podłoże2. Jeśli mieszanka długo pozostaje mokra, zwiększ udział perlitu – część hobbystów stosuje nawet 4 części perlitu na 1 część torfu2. Nie używaj ziemi ogrodowej ani uniwersalnej, a do wypełnienia pojemników bierz zawsze świeże podłoże.
Wilgotność powietrza musi być wysoka, dlatego sadzonki ukorzenia się pod przezroczystą osłoną3. Jeśli na pokrywie zbiera się dużo wody, a podłoże jest mokre, uchyl osłonę na kilka godzin. Jeśli para przestaje się osadzać, zrasz sadzonki2.
Światło powinno być jasne, ale rozproszone – na przykład na parapecie północnego okna lub w cieniu drzewa. Bezpośrednie słońce szybko przegrzewa powietrze pod osłoną. Sadzonki można też ukorzeniać pod lampą, która świeci przez kilkanaście godzin dziennie2.
Temperatura pokojowa jest wystarczająca. Przy azaliach, które ukorzeniają się trudniej, stosuje się podgrzewanie podłoża od spodu do ok. 24 °C1.
Pielęgnacja w czasie ukorzeniania
Ukorzenianie sadzonek azalii japońskich trwa zwykle od 4 do 8 tygodni1. Przez ten czas podłoże powinno być stale lekko wilgotne, ale nie mokre. Zraszaj sadzonki miękką wodą – deszczówką lub wodą przegotowaną. Opadłe liście i sadzonki, które zaczęły gnić lub pokryły się pleśnią, usuwaj od razu, żeby choroba nie przeniosła się na pozostałe.
Nie wyciągaj sadzonek, żeby sprawdzić, czy mają już korzenie – w ten sposób łatwo zerwać młode, delikatne korzenie. Pierwszy test zrób nie wcześniej niż po około 6 tygodniach: delikatnie pociągnij za sadzonkę. Jeśli wyczuwasz opór, wytworzyła już korzenie2. Jeśli nie, poczekaj jeszcze kilka tygodni – niektóre odmiany ukorzeniają się wolniej.
Co zrobić z ukorzenionymi sadzonkami?
Ukorzenionych sadzonek nie sadzi się od razu do ogrodu – są na to za małe i zbyt delikatne3. Po zahartowaniu możesz je przesadzić do pojedynczych doniczek o średnicy 8–10 cm z podłożem do rododendronów albo zostawić we wspólnym pojemniku do wiosny2.
Pierwszą zimę młode azalie powinny spędzić w miejscu, w którym nie zamarzną1 – w nieogrzewanej szklarni, na zimnej werandzie albo w jasnym garażu. Temperatura w okolicach 2–8 °C jest odpowiednia. Podlewaj je oszczędnie, tak by podłoże nie przeschło. Więcej o zimowaniu azalii w pojemnikach przeczytasz w artykule Azalia japońska w doniczce zimą.
Wiosną stopniowo przyzwyczajaj rośliny do warunków zewnętrznych, wystawiając je na coraz dłużej. Gdy miną przymrozki, możesz je przesadzić do większych doniczek albo na rabatę. Małe rośliny warto jeszcze przez sezon lub dwa uprawiać w pojemnikach, aż wyraźnie podrosną3. Jak posadzić je w ogrodzie, opisujemy w artykule Sadzenie azalii japońskich. Pierwsze kwiaty mogą pojawić się w drugim lub trzecim roku.
Rozmnażanie przez odkłady
Odkłady to najprostszy sposób na uzyskanie jednej lub kilku nowych roślin bez miniszklarni. Pęd ukorzenia się, pozostając połączony z krzewem matecznym, więc nie trzeba pilnować wilgotności powietrza. Trzeba za to uzbroić się w cierpliwość – ukorzenienie trwa około roku1.
Odmianą tej metody jest odkład kopczykowy. Wiosną przycina się krzew nisko, a jesienią obsypuje go przepuszczalnym podłożem na wysokość 10–12 cm. Pędy ukorzeniają się w kopczyku i po około półtora roku można je oddzielić1.
Rozmnażanie z nasion
Z nasion azalii japońskich wyrastają rośliny, które nie są kopią rośliny matecznej. Siewki z mieszańców mogą przypominać jednego z rodziców albo mieć cechy pośrednie1. Siew to więc dobre zajęcie dla hobbystów i osób, które chcą spróbować wyhodować własną odmianę, a nie sposób na powielenie ulubionego krzewu.
- Zbiór: torebki nasienne zbiera się jesienią, gdy zaczynają brązowieć, ale jeszcze się nie otworzyły. Po kilku tygodniach w suchym miejscu pękają i uwalniają drobne nasiona1.
- Siew: zimą, w domu, na powierzchnię wilgotnego, drobnego torfu – bez przykrywania nasion. Pojemnik przykrywa się folią i stawia pod lampą lub na północnym parapecie1.
- Kiełkowanie: trwa od 2 do 6 tygodni1.
- Pikowanie: gdy siewki mają dwie pary liści, rozsadza się je co 5–7 cm i zaczyna dokarmiać bardzo słabym roztworem nawozu1.
- Wysadzanie: po około roku, gdy bryła korzeniowa jest już zwarta1.
Odmiany chronione – co wolno?
Wiele nowszych odmian azalii japońskich jest objętych ochroną prawną. Ochrona nie zabrania jednak rozmnażania roślin na własny użytek. Unijne przepisy wprost wyłączają spod niej czynności wykonywane prywatnie i w celach niehandlowych5. Możesz więc ukorzenić sadzonki z krzewu we własnym ogrodzie i posadzić je u siebie albo podarować.
Zgody właściciela odmiany, czyli licencji, wymaga natomiast między innymi rozmnażanie w celach handlowych oraz sprzedaż roślin i ich oferowanie do sprzedaży5. Informację o ochronie odmiany często znajdziesz na etykiecie rośliny2.
Najczęstsze błędy przy rozmnażaniu azalii japońskich
| Najczęstsze błędy przy rozmnażaniu azalii japońskich | ||
|---|---|---|
| Błąd | Skutek | Jak tego uniknąć? |
| Zły termin | Sadzonki z miękkich pędów więdną i gniją, a z twardych ukorzeniają się bardzo wolno | Pobieraj pędy półzdrewniałe – sprawdź je, zginając |
| Zbyt mokre podłoże | Gnicie podstawy sadzonek przed wytworzeniem korzeni | Dodaj więcej perlitu i wietrz osłonę, gdy zbiera się na niej dużo wody |
| Bezpośrednie słońce | Przegrzanie pod osłoną, więdnięcie i przypalenie liści | Ustaw sadzonki w jasnym miejscu, ale bez słońca |
| Nieodpowiednie podłoże | Słabe ukorzenianie i choroby | Stosuj świeżą mieszankę kwaśnego torfu i perlitu, a nie ziemię ogrodową |
| Zbyt mocny ukorzeniacz | Uszkodzenie podstawy sadzonki | Wybieraj preparaty z IBA 0,1–0,3% i strząsaj ich nadmiar |
| Częste sprawdzanie korzeni | Zrywanie młodych korzeni | Pierwszy test zrób po około 6 tygodniach |
| Nagłe zdjęcie osłony | Więdnięcie i opadanie liści | Hartuj sadzonki stopniowo przez 2–3 tygodnie |
| Większość niepowodzeń wynika z nadmiaru wody i zbyt silnego światła. Flower GARDEN | ||
Zły termin
Zbyt mokre podłoże
Bezpośrednie słońce
Nieodpowiednie podłoże
Zbyt mocny ukorzeniacz
Częste sprawdzanie korzeni
Nagłe zdjęcie osłony
FAQ – najczęstsze pytania o rozmnażanie azalii japońskich
Kiedy najlepiej pobierać sadzonki z azalii japońskiej?
Czy do ukorzeniania azalii japońskiej potrzebny jest ukorzeniacz?
Jak długo trwa ukorzenianie sadzonek azalii japońskiej?
Czy można ukorzenić azalię japońską w wodzie?
Jak przezimować ukorzenione sadzonki azalii?
Czy mogę rozmnożyć azalię kupioną w markecie jako roślinę doniczkową?
Technicznie tak, ale zwykle nie ma to sensu w ogrodzie. Kwitnące zimą azalie doniczkowe to najczęściej mieszańce Rhododendron simsii, które nie zimują na zewnątrz4. Ich sadzonki dadzą rośliny o tych samych wymaganiach. Różnice wyjaśniamy w artykule azalia doniczkowa a japońska.
Czy z nasion azalii japońskiej wyrośnie taka sama roślina?
Nie. Siewki z nasion mieszańców mogą przypominać jedną z roślin rodzicielskich albo być czymś pośrednim1. Jeśli chcesz uzyskać kopię swojej odmiany, rozmnażaj ją z sadzonek lub przez odkłady.
Podsumowanie
- Wybierz właściwy moment. Pobieraj sadzonki z półzdrewniałych pędów, zwykle w drugiej połowie czerwca i w lipcu.
- Przygotuj sadzonki starannie. Tnij ostrym narzędziem pędy o długości 5–12 cm i zostaw na nich tylko górny okółek liści.
- Zapewnij dobre warunki. Ukorzeniaj sadzonki w mieszance torfu i perlitu, pod przezroczystą osłoną, w jasnym miejscu bez słońca.
- Bądź cierpliwy. Ukorzenianie trwa 4–8 tygodni, a po nim rośliny trzeba stopniowo zahartować.
- Chroń młode rośliny zimą. Pierwszą zimę powinny spędzić w miejscu, w którym nie zamarzną.
Jeśli zastanawiasz się, którą odmianę warto rozmnożyć lub dokupić, zajrzyj do przeglądu Najpiękniejsze odmiany azalii japońskich.
Słowniczek – kluczowe pojęcia
- Sadzonka półzdrewniała
- Fragment tegorocznego pędu, który nie jest już miękki i zielny, ale jeszcze nie zdrewniał całkowicie. Ugina się sprężyście, zamiast się łamać.
- Ukorzeniacz (IBA)
- Preparat z kwasem indolilomasłowym – syntetycznym hormonem roślinnym, który pobudza tworzenie korzeni.
- Odkład
- Pęd przygięty do ziemi i przysypany podłożem, który ukorzenia się, pozostając połączony z rośliną mateczną.
- Hartowanie
- Stopniowe przyzwyczajanie ukorzenionych sadzonek do suchszego powietrza i warunków zewnętrznych.
Źródła
Artykuł powstał na podstawie mojego wieloletniego doświadczenia szkółkarskiego oraz opracowań naukowych podanych poniżej. Zdania z publikacji podajemy w tłumaczeniu, a numery w tekście prowadzą do źródła na tej liście.
Źródła:
- [1] Azalea Society of America – Propagation – layers, cuttings, grafts, seed.
Opracowanie towarzystwa poświęconego azaliom. Stąd terminy pobierania sadzonek azalii zimozielonych (od czerwca, pędy między miękkimi a kruchymi), długość sadzonek, usuwanie dolnych liści, opcjonalne zranienie i ukorzeniacz, mieszanka torfu i perlitu 1:1, osłona i światło bez słońca, czas ukorzeniania 4–8 tygodni, ochrona przed zamarzaniem w pierwszym roku, podgrzewanie podłoża do ok. 24 °C, a także odkłady i siew nasion. - [2] Azalea Society of America – notatki do wykładu „Evergreen Azalea Propagation” – Evergreen Azalea Propagation – speaker’s notes.
Praktyczne notatki hobbysty publikowane przez towarzystwo. Stąd podlewanie roślin przed pobraniem sadzonek, ukorzeniacze z IBA 0,1–0,3%, test pociągnięcia po ok. 6 tygodniach, proporcje perlitu i torfu, kontrola wilgotności pod osłoną, doświetlanie oraz uwaga o odmianach chronionych. - [3] NC State Extension – Plant Propagation by Stem Cuttings: Instructions for the Home Gardener.
Poradnik uczelniany. Stąd zaliczenie azalii zimozielonych do roślin rozmnażanych z sadzonek półzdrewniałych, wymagania wobec podłoża (np. torf i perlit 1:1), wysoka wilgotność, światło rozproszone oraz zalecenie, by młode rośliny podrosły w pojemnikach przed posadzeniem w ogrodzie. - [4] Missouri Botanical Garden – Why is my indoor azalea dropping buds and leaves?
Poradnia ogrodu botanicznego. Stąd informacja, że mieszańce R. simsii sprzedawane jako azalie doniczkowe nie zimują na zewnątrz. - [5] Rozporządzenie Rady (WE) nr 2100/94 – w sprawie wspólnotowego systemu ochrony odmian roślin.
Akt prawny UE. Stąd zakres ochrony (art. 13 – m.in. rozmnażanie, oferowanie do sprzedaży i sprzedaż wymagają zgody uprawnionego) i jej ograniczenia (art. 15 lit. a – czynności wykonywane prywatnie i w celach niehandlowych).
