Azalie japońskie mrozoodporne – najodporniejsze odmiany do polskiego ogrodu
Azalie japońskie z naszej oferty wytrzymują według mróz od –20 do –26 °C. Najodporniejsze są 'Geisha Orange', 'Gislinde' i 'Herbert', które znoszą około –26 °C, a najbardziej wrażliwe 'Cherie', 'Georg Arends' i 'Tornella', odporne do około –20 °C. Te wartości dotyczą dorosłych, zdrowych roślin rosnących w gruncie, dlatego młode krzewy i azalie w donicach potrzebują zapasu i osłony.
W tym artykule porządkujemy wszystkie odmiany wyłącznie według mrozoodporności. Wyjaśniamy też, co oznaczają stopnie i strefy podawane przy roślinach, i podpowiadamy, którą odmianę wybrać do swojego regionu, na wietrzne stanowisko i do donicy. Ogólne zasady uprawy znajdziesz w naszym przewodniku Azalie japońskie – uprawa, wymagania i zastosowanie.
Mrozoodporność azalii japońskich w pigułce
- Azalie japońskie z naszej oferty wytrzymują mróz od –20 do –26 °C. Najodporniejsze są 'Geisha Orange', 'Gislinde' i 'Herbert'.
- Mrozoodporność to orientacyjna granica dla dorosłej, zdrowej rośliny rosnącej w gruncie, a nie gwarancja na każdą zimę.
- Strefa mrozoodporności opisuje średnią najniższą temperaturę roku, więc w niektóre zimy bywa zimniej niż w opisie strefy.
- W cieplejszych regionach wystarczą odmiany odporne do –20 lub –22 °C. Na północnym wschodzie, na terenach podgórskich i do donic wybieraj odmiany wytrzymujące co najmniej –24 °C.
- Oprócz temperatury liczą się wiatr, zimowe słońce, wilgotność gleby i śnieg, który dobrze izoluje niskie krzewy.
- Korzenie azalii są znacznie mniej odporne niż pędy. W donicy mogą zginąć już przy około –12 °C, dlatego pojemnik zawsze trzeba osłonić.
Co oznacza mrozoodporność podana przy odmianie?
Liczba podana przy odmianie, na przykład –24 °C, to najniższa temperatura, po której roślina powinna przezimować bez większych szkód. Nie jest to jednak sztywna granica. American Rhododendron Society definiuje mrozoodporność jako przedział temperatur, w którym u rośliny co najmniej pięcioletniej i w dobrej kondycji mogą pojawić się uszkodzenia pąków kwiatowych, liści albo pędów4. O tym, czy do nich dojdzie, decyduje również czas trwania mrozu, wiatr, stanowisko, grubość pokrywy śnieżnej oraz to, czy przed mrozem nie było niezwykle ciepło4.
Poszczególne części krzewu znoszą mróz w różnym stopniu. W badaniach różaneczników zimozielonych odmiany o najodporniejszych liściach i pędach nie zawsze miały najodporniejsze pąki kwiatowe5. W praktyce oznacza to, że po ostrej zimie krzew może być zdrowy, a mimo to zakwitnąć słabiej niż zwykle. Najmniej odporne są korzenie, o czym piszemy w części o donicach.
W tym artykule podajemy mrozoodporność według danych szkółki i hodowcy Hachmann z Barmstedt w Niemczech1. Dla trzech odmian, dla których hodowca nie publikuje kart, korzystamy z danych American Rhododendron Society3 i katalogu roślin Związku Szkółkarzy Polskich2. Różne źródła podają czasem różne wartości dla tej samej odmiany. Polski katalog przypisuje na przykład odmianie 'Kirstin' strefę 6b2, a hodowca podaje dla niej –24 °C1, co odpowiada zimniejszej strefie 6a. Dlatego warto sprawdzać, skąd pochodzi liczba na etykiecie.
Stopnie Celsjusza a strefy mrozoodporności
Strefy mrozoodporności pochodzą z mapy opracowanej przez Departament Rolnictwa Stanów Zjednoczonych (USDA). Każda strefa obejmuje przedział 10 °F, czyli około 5,6 °C, i dzieli się na dwie połowy oznaczone literami a i b6. Strefę wyznacza średnia z najniższych temperatur notowanych w kolejnych zimach – na obecnej mapie z 30 lat6. To ważne zastrzeżenie: najniższa temperatura roku to jedna, najzimniejsza noc, a ta bywa bardzo różna w kolejnych latach6. W strefie 6a najzimniejsza noc przeciętnej zimy przynosi od –20,6 do –23,3 °C, ale w wyjątkowo mroźny rok bywa zimniej.
| Strefy mrozoodporności a azalie japońskie | ||
|---|---|---|
| Strefa | Średnia najniższa temperatura roku | Odmiany, które mieszczą się w strefie |
| 5a | od –28,9 do –26,1 °C | Żadna odmiana z oferty nie ma tak wysokiej odporności – potrzebne są osłony i stanowisko, na którym zalega śnieg |
| 5b | od –26,1 do –23,3 °C | 'Geisha Orange', 'Gislinde', 'Herbert' |
| 6a | od –23,3 do –20,6 °C | Odmiany odporne do –23, –24 i –25 °C oraz trzy najodporniejsze odmiany ze strefy 5b |
| 6b | od –20,6 do –17,8 °C | Odmiany odporne do –20 i –22 °C oraz wszystkie odporniejsze |
| 7a | od –17,8 do –15,0 °C | Wszystkie odmiany z naszej oferty |
| Przedziały przeliczone z mapy USDA ze stopni Fahrenheita. Przypisanie odmian to nasze obliczenie na podstawie danych hodowcy. Flower GARDEN | ||
5a
5b
6a
6b
7a
Strefę każdej odmiany wyliczyliśmy w prosty sposób: to najzimniejsza strefa, w której przeciętna najniższa temperatura roku nie spada poniżej mrozoodporności odmiany (z zaokrągleniem do pełnego stopnia). Mapę stref dla Polski i opis poszczególnych regionów znajdziesz w artykule Mrozoodporność rododendronów – strefy klimatyczne w Polsce.
Ranking mrozoodporności odmian azalii japońskich
Tabela porządkuje wszystkie 22 odmiany azalii japońskich z naszej oferty od najodporniejszych do najbardziej wrażliwych. Różnica między skrajnymi wartościami wynosi sześć stopni, co w praktyce oznacza różnicę jednej strefy mrozoodporności1,6. Wielkość krzewu podajemy po 10 latach uprawy.
| Ranking mrozoodporności azalii japońskich | ||||
|---|---|---|---|---|
| Odmiana | Mrozoodporność | Strefa (w przybliżeniu) | Wysokość × szerokość po 10 latach | Kwiaty |
| 'Geisha Orange' | –26 °C | 5b | 40 × 70 cm | Pomarańczowe z czerwonawym odcieniem |
| 'Gislinde' | –26 °C | 5b | 50 × 60 cm | Karminoworóżowe do karminowoczerwonych, pełne lub półpełne |
| 'Herbert' | ok. –26 °C | 5b | ok. 90 cm wysokości | Purpurowe z ciemniejszą plamką |
| 'Schneeperle' | –25 °C | 6a | 50 × 55 cm | Czysto białe, pełne |
| 'Babuschka' | –25 °C | 6a | 55 × 50 cm | Karminoworóżowe, pełne |
| 'Melina' | –25 °C | 6a | 30 × 60 cm | Purpurowo-różowe, pełne, z falowanymi brzegami |
| 'Hans Scholl' | –24 °C | 6a | 50 × 80 cm | Purpurowo-różowe z fioletowym nalotem |
| 'Kirstin' | –24 °C | 6a | 40 × 60 cm | Czysty róż z winnoczerwonym rysunkiem |
| 'Canzonetta' | –24 °C | 6a | 30 × 80 cm | Karminowoczerwone do czerwonoróżowych, półpełne |
| 'Purpurtraum' | –24 °C | 6a | 60 × 80 cm | Purpurowe do fioletowoczerwonych |
| 'Rubinetta' | –24 °C | 6a | 60 × 110 cm | Intensywnie rubinowoczerwone |
| 'Kermesina Rosé' | –24 °C | 6a | 60 × 90 cm | Jasnorubinoworóżowe z białym brzegiem |
| 'Cita' | –23 °C | 6a | 25 × 50 cm | Czysto białe, gęsto pełne |
| 'Estrella' | ok. –23 °C | 6a | ok. 40 × 60 cm | Jaskrawoczerwone z ciemnoczerwonym rysunkiem |
| 'Maruschka' | –22 °C | 6b | 45 × 70 cm | Jaskrawokarminowe, w środku ciemnoczerwone |
| 'Rokoko' | –22 °C | 6b | 35 × 70 cm | Karminowo- do łososioworóżowych, pełne |
| 'Königstein' | –22 °C | 6b | 50 × 80 cm | Purpurowofioletowe |
| 'Thekla' | –22 °C | 6b | 50 × 70 cm | Purpurowo- do liliowo-różowych, pełne |
| 'Schneewittchen' | –22 °C | 6b | 60 × 80 cm | Czysto białe z zielonożółtym rysunkiem |
| 'Cherie' | –20 °C | 6b | 40 × 50 cm | Łososioworóżowe, gęsto pełne |
| 'Georg Arends' | –20 °C | 6b | 80 × 100 cm | Purpurowoczerwone, duże |
| 'Tornella' | ok. –20 °C | 6b | ok. 40 × 80 cm | Karminoworóżowe z czerwonym środkiem, półpełne |
| Dane hodowcy (Hachmann); 'Herbert' – American Rhododendron Society; 'Estrella' i 'Tornella' – katalog roślin ZSzP. Mrozoodporność dotyczy dorosłych roślin w gruncie. Flower GARDEN | ||||
'Geisha Orange'
'Gislinde'
'Herbert'
'Schneeperle'
'Babuschka'
'Melina'
'Hans Scholl'
'Kirstin'
'Canzonetta'
'Purpurtraum'
'Rubinetta'
'Kermesina Rosé'
'Cita'
'Estrella'
'Maruschka'
'Rokoko'
'Königstein'
'Thekla'
'Schneewittchen'
'Cherie'
'Georg Arends'
'Tornella'
Pełne opisy wyglądu tych odmian, uporządkowane według koloru kwiatów, znajdziesz w przeglądzie Najpiękniejsze odmiany azalii japońskich.
Odmiany od najodporniejszych do najbardziej wrażliwych
Poniżej opisujemy odmiany w grupach o tej samej mrozoodporności. Przy każdej grupie podpowiadamy, gdzie jej odmiany sprawdzą się najlepiej. Terminy kwitnienia podane przez hodowcę dotyczą północnych Niemiec, więc w chłodniejszych regionach Polski mogą przesunąć się o tydzień lub dwa.
Do –26 °C – 'Geisha Orange', 'Gislinde' i 'Herbert'
To najodporniejsze azalie japońskie w naszej ofercie i pierwszy wybór do najzimniejszych części kraju, na otwarte stanowiska i do donic. 'Geisha Orange' ma pomarańczowe kwiaty i tworzy bardzo gęsty, zwarty krzew o wymiarach około 40 × 70 cm po 10 latach1. 'Gislinde' ma karminoworóżowe kwiaty, których barwa nie płowieje w słońcu, a jej liście dobrze trzymają się na krzewie przez zimę1.
'Herbert' to stara amerykańska odmiana z 1931 roku o purpurowych kwiatach. Jako jedyna w tej grupie dorasta po 10 latach do około 90 cm wysokości. American Rhododendron Society podaje dla niej mrozoodporność –15 °F, czyli około –26 °C3.
Do –25 °C – 'Schneeperle', 'Babuschka' i 'Melina'
Te trzy odmiany ustępują najodporniejszym tylko o jeden stopień i bardzo dobrze nadają się do chłodniejszych regionów. 'Schneeperle' o czysto białych, pełnych kwiatach tworzy gęsty, płaskokulisty krzew1. 'Babuschka' ma gęsto pełne, karminoworóżowe kwiaty i rośnie nieco bardziej wzwyż niż wszerz, co ułatwia jej uprawę w donicy1. 'Melina' tworzy bardzo niską poduszkę o wymiarach około 30 × 60 cm, a jej liście dobrze zimują1.
Do –24 °C – 'Hans Scholl', 'Kirstin', 'Canzonetta', 'Purpurtraum', 'Rubinetta' i 'Kermesina Rosé'
To najliczniejsza grupa i bezpieczny wybór dla większości ogrodów w Polsce, także w chłodniejszych regionach. Odmiany różnią się przede wszystkim wielkością. Najniższa jest polecana na skalniaki 'Canzonetta', która po 10 latach ma około 30 cm wysokości, ale aż 80 cm szerokości. Niewiele wyższa jest 'Kirstin' o wymiarach około 40 × 60 cm1.
'Hans Scholl' zakwita najwcześniej ze wszystkich odmian w naszej ofercie, według hodowcy około 10 maja1. 'Purpurtraum' i 'Kermesina Rosé', której różowe kwiaty mają cienki biały brzeg, dorastają do około 60 cm wysokości. 'Rubinetta' o rubinowoczerwonych kwiatach jest najszerszą odmianą w ofercie i po 10 latach ma około 110 cm szerokości1.
Do –23 °C – 'Cita' i 'Estrella'
'Cita' to najniższa azalia japońska w naszej ofercie. Po 10 latach ma około 25 cm wysokości i 50 cm szerokości. Kwitnie najdłużej, bo aż do około 18 czerwca, a jej liście niemal w całości zostają na krzewie przez zimę1. Tak niski krzew zimą łatwo przykrywa śnieg, który chroni rośliny przed najsilniejszym mrozem7. Inne odmiany o podobnie małych rozmiarach opisujemy w artykule Niskie azalie japońskie.
'Estrella' ma jaskrawoczerwone kwiaty z ciemnoczerwonym rysunkiem, dorasta do około 40 × 60 cm i kwitnie w drugiej połowie maja. Katalog roślin Związku Szkółkarzy Polskich określa ją jako odmianę mrozoodporną2, a przypisana jej strefa 6a odpowiada mrozoodporności około –23 °C.
Do –22 °C – 'Maruschka', 'Rokoko', 'Königstein', 'Thekla' i 'Schneewittchen'
Odmiany z tej grupy dobrze zimują w cieplejszych regionach i na osłoniętych stanowiskach. W chłodniejszych częściach kraju sadź je w miejscach zacisznych, w których zimą zalega śnieg, a w pierwszych latach dodatkowo osłaniaj.
'Maruschka' ma jaskrawokarminowe kwiaty, których barwa nie płowieje nawet w pełnym słońcu. Zimą jej liście brązowieją, co jest naturalną cechą odmiany, a nie objawem przemarznięcia1. 'Rokoko' tworzy niską, gęstą poduszkę o wymiarach około 35 × 70 cm, 'Königstein' kwitnie wcześnie, a 'Thekla' ma pełne kwiaty z szeroką winnoczerwoną plamą1.
'Schneewittchen' o czysto białych kwiatach zdobyła złote medale na wystawach ogrodniczych BUGA w Dortmundzie w 1991 roku i IGA w Rostocku w 2003 roku1. Katalog roślin Związku Szkółkarzy Polskich zaleca dla niej stanowiska zaciszne i okrycie na zimę2, co w chłodniejszych regionach warto potraktować poważnie.
Około –20 °C – 'Cherie', 'Georg Arends' i 'Tornella' – gdzie je sadzić?
To odmiany najbardziej wrażliwe na mróz, choć nadal zimujące w gruncie. Najlepiej sprawdzą się w cieplejszych regionach kraju, w miejscu osłoniętym od wiatru i od zimowego słońca. W chłodniejszych regionach sadź je tylko w zacisznych zakątkach ogrodu i osłaniaj na zimę.
'Cherie' ma pełne, łososioworóżowe kwiaty. Ich barwa blaknie w pełnym słońcu, więc i tak najlepiej sadzić ją w półcieniu1. 'Georg Arends' to największa odmiana w naszej ofercie – po 10 latach osiąga około 80 cm wysokości i 100 cm szerokości1. 'Tornella' ma półpełne, karminoworóżowe kwiaty z czerwonym środkiem. Katalog roślin Związku Szkółkarzy Polskich określa ją jako odmianę nie w pełni mrozoodporną i zaleca stanowisko zaciszne oraz lekkie okrycie na zimę2.
Jak dobrać odmianę do regionu i stanowiska?
Mrozoodporność odmiany porównuj nie z przeciętną zimą, ale z najzimniejszymi nocami, jakie zdarzają się w Twojej okolicy. Strefa podaje średnią z tych nocy, a w pojedyncze zimy bywa zimniej6. Dlatego warto zostawić sobie kilka stopni zapasu, zwłaszcza na stanowiskach wystawionych na wiatr i w zagłębieniach terenu, w których zbiera się zimne powietrze.
| Jaka mrozoodporność do jakiego miejsca? | |||
|---|---|---|---|
| Miejsce uprawy | Zalecana mrozoodporność | Przykładowe odmiany | Na co uważać |
| Cieplejszy region, osłonięte stanowisko | od –20 do –22 °C | 'Maruschka', 'Rokoko', 'Cherie' | Odmiany odporne do –20 °C w pierwszych zimach osłaniaj |
| Chłodniejszy region: północny wschód, tereny podgórskie | co najmniej –24 °C | 'Geisha Orange', 'Schneeperle', 'Kirstin' | Wybieraj miejsca, w których zimą zalega śnieg |
| Otwarte, wietrzne miejsce lub zagłębienie terenu | co najmniej –24 °C | 'Melina', 'Canzonetta', 'Hans Scholl' | Postaw osłonę od wiatru po stronie nawietrznej |
| Donica lub podwyższona skrzynia | co najmniej –24 °C | 'Babuschka', 'Gislinde' | Korzenie trzeba osłonić niezależnie od odmiany |
| Roślina posadzona w tym roku | jak dla regionu | Każda odmiana | W pierwszą zimę ściółkuj, podlej przed mrozem i osłoń od wiatru |
| Zalecenia naszej szkółki na podstawie danych hodowcy. Flower GARDEN | |||
Cieplejszy region, osłonięte stanowisko
Chłodniejszy region: północny wschód, tereny podgórskie
Otwarte, wietrzne miejsce lub zagłębienie terenu
Donica lub podwyższona skrzynia
Roślina posadzona w tym roku
Stanowisko wpływa na zimowanie niemal tak samo jak wybór odmiany. W sezonie azalie japońskie dobrze rosną przy porannym słońcu, ale zimą poranne słońce po silnym mrozie może je uszkodzić10. Szkodzą im też wysuszające wiatry10. Jak wybrać dobre miejsce w ogrodzie, wyjaśniamy w artykule Stanowisko dla azalii japońskiej.
Mróz to nie wszystko – wiatr, zimowe słońce i susza fizjologiczna
Azalia japońska może przemarznąć przy temperaturze wyższej niż ta podana przy odmianie, a w innym roku przetrwać silniejszy mróz bez szkód. Zimowe uszkodzenia roślin zimozielonych mają kilka przyczyn: niską temperaturę, jej gwałtowny spadek i wysychanie liści5. W ogrodzie najczęściej oznacza to jedną z pięciu sytuacji.
Jak przygotować azalie do zimy krok po kroku, czyli jak je ściółkować, osłaniać i podlewać, opisujemy w artykule Zimowanie azalii japońskich.
Mroźna zima w praktyce – obserwacje z Arboretum w Rogowie
Jak działa mrozoodporność w praktyce, pokazują obserwacje z Arboretum SGGW w Rogowie w centralnej Polsce. Zimą 2005/2006 temperatura spadła tam 23 stycznia do –31 °C, niewiele powyżej miejscowego rekordu z 1929 roku, wynoszącego –34 °C. Tak silny mróz trwał jednak tylko trzy dni, a ziemię pokrywała gruba warstwa śniegu, miejscami ponad 40-centymetrowa7.
W kolekcji arboretum odmiana 'Kermesina', z której pochodzi 'Kermesina Rose', przezimowała bez uszkodzeń, podobnie jak gatunek Rhododendron kaempferi. U odmiany 'Rubinetta' przemarzły pędy jednoroczne i część starszych7. Trudno się temu dziwić, bo –31 °C to o siedem stopni mniej, niż wynosi jej mrozoodporność według hodowcy1. Autorzy zwrócili też uwagę, że stopień uszkodzeń tej samej odmiany różnił się w zależności od miejsca w arboretum i wieku roślin7.
Z tych obserwacji płyną trzy praktyczne wnioski. Po pierwsze, w wyjątkowo mroźną zimę nawet odporne odmiany mogą stracić część pędów, choć nie giną przy tym całkowicie. Po drugie, śnieg to najlepsza ochrona niskich krzewów. Po trzecie, nie oceniaj szkód zbyt wcześnie, bo w Rogowie część uszkodzeń ujawniła się dopiero pod koniec sezonu, a nawet w następnym roku7. Jak rozpoznać przemarznięcie i kiedy usuwać uszkodzone pędy, wyjaśniamy w artykule Azalia japońska po zimie.
Młode rośliny i donice – dlaczego potrzebują zapasu
Wartości podawane przez hodowców i towarzystwa różanecznikowe dotyczą dorosłych roślin. Definicja American Rhododendron Society mówi wprost o roślinach co najmniej pięcioletnich i w dobrej kondycji4. Młoda azalia z pojemnika ma mniejszy system korzeniowy i dopiero "zadomawia się" w ogrodzie, dlatego przez pierwsze zimy warto ją chronić. Wystarczy wyściółkować glebę wokół krzewu, podlać roślinę przed zamarznięciem ziemi i osłonić ją od wiatru9. Wielokrotne zamarzanie i rozmarzanie gleby może też wypychać świeżo posadzone rośliny z ziemi9, więc po odwilżach sprawdzaj, czy bryła korzeniowa nie wystaje.
Jeszcze większą różnicę robi donica. Korzenie roślin wrzosowatych są znacznie mniej odporne na mróz niż ich części nadziemne. W badaniach Uniwersytetu Massachusetts korzenie azalii 'Hinodegiri', jednej z klasycznych odmian z grupy Kurume, ginęły przy temperaturze około –12 °C, a w badaniach Uniwersytetu Cornella korzenie azalii 'Hino Crimson' już przy około –7 °C8.
W gruncie korzenie otacza duża masa ziemi, która wychładza się powoli. W donicy od mrozu dzieli je tylko kilka centymetrów podłoża i ścianka pojemnika, dlatego rośliny w pojemnikach i w podwyższonych skrzyniach wymagają dodatkowej ochrony8. Do donic wybieraj odmiany wytrzymujące co najmniej –24 °C, na przykład 'Babuschka' albo 'Schneeperle', ale pamiętaj, że sama odmiana nie zastąpi osłony korzeni.
FAQ – najczęstsze pytania o mrozoodporność azalii japońskich
Ile stopni mrozu wytrzymuje azalia japońska?
Która azalia japońska jest najbardziej mrozoodporna?
W naszej ofercie najodporniejsze są 'Geisha Orange' i 'Gislinde', które według hodowcy znoszą mróz do –26 °C1, oraz 'Herbert', dla której American Rhododendron Society podaje około –26 °C3. Niewiele ustępują im 'Schneeperle', 'Babuschka' i 'Melina', odporne do –25 °C1.
Czy azalie japońskie trzeba okrywać na zimę?
Dorosłych krzewów odmian odpornych na –24 °C i silniejszy mróz zwykle nie trzeba okrywać w całości, jeśli rosną w miejscu osłoniętym od wiatru. Osłona przydaje się młodym roślinom w pierwszych zimach, odmianom wrażliwszym w chłodniejszych regionach oraz krzewom narażonym na wiatr i zimowe słońce9. Jak to zrobić, opisujemy w artykule Zimowanie azalii japońskich.
Jakie azalie japońskie wybrać do strefy 6a?
W strefie 6a przeciętna najniższa temperatura roku wynosi od –20,6 do –23,3 °C6. Bezpiecznie przezimują tam odmiany odporne na co najmniej –23 °C, na przykład 'Cita', 'Estrella', 'Kirstin' czy 'Hans Scholl'. Na wietrznych stanowiskach i do donic lepiej wybrać odmiany z grup –25 i –26 °C.
Czy azalia japońska w donicy przetrwa zimę na balkonie?
Tak, jeśli osłonisz korzenie. W badaniach korzenie azalii 'Hinodegiri' ginęły już przy około –12 °C8, a w donicy mróz dociera do nich znacznie szybciej niż w gruncie. Wybierz odmianę odporną na co najmniej –24 °C, zaizoluj donicę, postaw ją w miejscu osłoniętym od wiatru i pilnuj, żeby podłoże nie przeschło. Szczegóły znajdziesz w artykule Azalia japońska w doniczce zimą.
Dlaczego azalia przemarzła, choć mróz był słabszy niż na etykiecie?
Mrozoodporność opisuje dorosłą, zahartowaną roślinę. Krzew może ucierpieć przy słabszym mrozie, jeśli mróz przyszedł wcześnie, zanim roślina zdążyła się zahartować, pojawił się nagle po odwilży albo towarzyszył mu silny wiatr i brak śniegu4,5. Brązowe, zaschnięte liście mogą też być skutkiem suszy fizjologicznej, a nie samego mrozu9.
Czy brązowe liście zimą oznaczają, że azalia przemarzła?
Niekoniecznie. U wielu azalii japońskich część liści jesienią opada, a pozostałe zimą brązowieją lub czerwienieją. Liście odmiany 'Maruschka' zimą stają się na przykład brązowe i jest to cecha odmiany1. O przemarznięciu świadczą raczej pąki, które po przekrojeniu są w środku czarne5, oraz pędy, które wiosną nie wypuszczają liści. Więcej przeczytasz w artykule Azalia japońska gubi liście i czerwienieje zimą.
Czy najbardziej mrozoodporna odmiana jest zawsze najlepszym wyborem?
Nie zawsze. W cieplejszych regionach odmiany odporne do –20 lub –22 °C zimują dobrze, a o wyborze może zdecydować kolor kwiatów, wielkość krzewu i termin kwitnienia. Mrozoodporność ma największe znaczenie w chłodnych regionach, na wietrznych stanowiskach i w donicach. Odmiany uporządkowane według koloru i wielkości znajdziesz w przeglądzie Najpiękniejsze odmiany azalii japońskich.
Podsumowanie
- Sprawdzaj źródło liczby. Według hodowcy azalie japońskie z naszej oferty wytrzymują od –20 do –26 °C, a różne katalogi bywają ze sobą niezgodne.
- Dobierz odmianę do regionu. W cieplejszych regionach wystarczą odmiany odporne do –20 lub –22 °C, a w chłodniejszych i na wietrznych stanowiskach wybieraj co najmniej –24 °C.
- Zostaw zapas. Strefa mrozoodporności to średnia, a w pojedyncze zimy bywa zimniej, więc kilka stopni rezerwy chroni przed przykrą niespodzianką.
- Pamiętaj o wietrze, słońcu, wodzie i śniegu. Osłona od wiatru, cień zimą, podlanie przed zamarznięciem gleby i pokrywa śnieżna są równie ważne jak liczba przy odmianie.
- Chroń młode rośliny i donice. Korzenie azalii giną przy około –12 °C, dlatego donicę trzeba osłonić niezależnie od odmiany.
Słowniczek – kluczowe pojęcia
- Mrozoodporność
- Najniższa temperatura, którą dorosła, zahartowana roślina rosnąca w gruncie znosi bez istotnych uszkodzeń pąków, liści i pędów. Ma charakter orientacyjny, bo zależy też od wiatru, śniegu i przebiegu zimy.
- Strefa mrozoodporności
- Obszar o podobnej średniej najniższej temperaturze roku, wyznaczany według mapy USDA. Każda strefa obejmuje około 5,6 °C i dzieli się na dwie połowy oznaczone literami a i b.
- Susza fizjologiczna
- Wysychanie liści roślin zimozielonych zimą, gdy wiatr i słońce zwiększają parowanie wody, a korzenie w zamarzniętej glebie nie mogą jej pobierać.
- Hartowanie
- Stopniowe nabieranie odporności na mróz jesienią i na początku zimy. Roślina, która nie zdążyła się zahartować, może przemarznąć przy znacznie słabszym mrozie.
Źródła
Artykuł powstał na podstawie mojego wieloletniego doświadczenia szkółkarskiego oraz opracowań naukowych podanych poniżej. Zdania z publikacji podajemy w tłumaczeniu, a numery w tekście prowadzą do źródła na tej liście.
Źródła:
- [1] Baumschule Hachmann – szkółka i hodowca różaneczników (Barmstedt, Niemcy) – Japanische Azalee 'Satschiko' i inne karty odmian.
Karty odmian u hodowcy. Stąd mrozoodporność, wielkość po 10 latach, kolor kwiatów i cechy 19 odmian z rankingu. Terminy kwitnienia dotyczą północnych Niemiec – w chłodniejszych regionach Polski mogą przesunąć się o tydzień–dwa. - [2] Związek Szkółkarzy Polskich – Katalog roślin – Rhododendron 'Estrella' i inne karty odmian.
Katalog roślin szkółkarskich. Stąd opis i wielkość odmian 'Estrella' i 'Tornella', zalecenie okrywania odmian 'Tornella' i 'Schneewittchen' oraz strefa podana dla odmiany 'Kirstin'. - [3] American Rhododendron Society – Azalea 'Herbert'.
Baza odmian towarzystwa naukowego poświęconego różanecznikom. Stąd opis kwiatów, wysokość po 10 latach (ok. 90 cm), pochodzenie (Gable, 1931) i mrozoodporność (–15 °F, ok. –26 °C) odmiany 'Herbert'. - [4] Journal of the American Rhododendron Society 48(2), 1994 (H. A. Spady) – Hardiness Redefined.
Artykuł w czasopiśmie towarzystwa. Stąd definicja mrozoodporności przyjęta przez American Rhododendron Society (przedział temperatur, rośliny co najmniej pięcioletnie i zdrowe) oraz czynniki wpływające na uszkodzenia: czas trwania mrozu, stanowisko, śnieg i ocieplenie przed mrozem. - [5] Journal of the American Rhododendron Society 38(2), 1984 (N. Pellett, M. Holt, University of Vermont) – Leaf, Stem and Flower Bud Cold Hardiness of Rhododendron Cultivars.
Wyniki badań uczelnianych. Stąd przyczyny zimowych uszkodzeń roślin zimozielonych, różnice w odporności liści, pędów i pąków kwiatowych, ryzyko mrozu poniżej –15 °C pod koniec listopada i na początku grudnia oraz ocena pąków po przekrojeniu. - [6] U.S. Department of Agriculture – Agricultural Research Service – USDA Unveils Updated Plant Hardiness Zone Map.
Komunikat służby badawczej USDA. Stąd zasada wyznaczania stref mrozoodporności (średnia najniższa temperatura roku z 30 lat, strefy co 10 °F, połowy a i b) oraz uwaga o dużej zmienności najzimniejszej nocy w kolejnych latach. - [7] Rocznik Dendrologiczny 55 (2007), P. Banaszczak, J. Tumiłowicz, Arboretum SGGW w Rogowie – Uszkodzenia mrozowe drzew i krzewów w Arboretum SGGW w Rogowie podczas zimy 2005/06 roku.
Publikacja naukowa. Stąd przebieg zimy 2005/2006 w Rogowie (–31 °C, rekord –34 °C), izolacyjne działanie śniegu, ocena uszkodzeń odmian 'Kermesina' i 'Rubinetta' oraz informacja o szkodach ujawniających się z opóźnieniem. - [8] Journal of the American Rhododendron Society 37(4), 1983 (A. Reid) – Root Hardiness of Rhododendron and Azaleas.
Artykuł w czasopiśmie towarzystwa omawiający badania uczelniane. Stąd temperatury zabijające korzenie azalii 'Hinodegiri' (ok. –12 °C) i 'Hino Crimson' (ok. –7 °C) oraz zalecenie dodatkowej ochrony roślin w pojemnikach i podwyższonych rabatach. - [9] University of Minnesota Extension – Protecting trees and shrubs in winter.
Poradnik uczelniany. Stąd mechanizm zimowego wysychania roślin zimozielonych, podlewanie przed zamarznięciem gleby po suchej jesieni, ochrona świeżo posadzonych roślin, wysadzanie roślin przez zamarzającą glebę i nieskuteczność preparatów ograniczających parowanie. - [10] Clemson Cooperative Extension – HGIC 1059 – Azalea Care.
Poradnik uczelniany o uprawie azalii. Stąd ryzyko uszkodzeń przez poranne słońce po silnym mrozie i niekorzystny wpływ wysuszających wiatrów.
